Η 4η Ιουλίου 1822 αποτελεί μία από τις πιο τραγικές ημερομηνίες της Ελληνικής Επανάστασης. Σαν σήμερα, στο χωριό Πέτα της Άρτας, οι ελληνικές δυνάμεις υπέστησαν μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές ήττες του Αγώνα απέναντι στους Τουρκαλβανούς του Ρεσίτ Πασά, γνωστού ως Κιουταχή.
Η μάχη έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για την έκταση της καταστροφής, αλλά και για τη θυσία δεκάδων φιλελλήνων που είχαν ταξιδέψει από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες για να πολεμήσουν στο πλευρό των επαναστατημένων Ελλήνων.
Η εκστρατεία στην Ήπειρο
Μετά την εξόντωση του Αλή Πασά, οι Οθωμανοί έστρεψαν όλη τους την προσοχή στην Ήπειρο και ιδιαίτερα στους Σουλιώτες, οι οποίοι είχαν επιστρέψει στις πατρογονικές τους εστίες και αντιστέκονταν σθεναρά.
Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να οργανώσει εκστρατευτικό σώμα με στόχο την ενίσχυση του Σουλίου και την εδραίωση της Επανάστασης στη Δυτική Ελλάδα. Επικεφαλής τέθηκε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, παρότι δεν διέθετε στρατιωτική εμπειρία.
Στο πλευρό των Ελλήνων βρέθηκαν τακτικός στρατός, Επτανήσιοι, Μανιάτες και περισσότεροι από 90 φιλέλληνες αξιωματικοί και εθελοντές από πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Η μάχη που εξελίχθηκε σε τραγωδία
Το πρωί της 4ης Ιουλίου 1822, περίπου 6.000 έως 8.000 Τουρκαλβανοί εξαπέλυσαν σφοδρή επίθεση εναντίον περίπου 2.000 Ελλήνων που είχαν αναπτυχθεί στην περιοχή του Πέτα.
Αρχικά οι ελληνικές γραμμές άμυνας άντεξαν στις επιθέσεις, όμως η αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου, τα σοβαρά λάθη στην τακτική, η ελλιπής οχύρωση και η σύγχυση που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της μάχης οδήγησαν στην κατάρρευση της άμυνας.
Οι Τουρκαλβανοί κατάφεραν να κυκλώσουν τις ελληνικές θέσεις και να διασπάσουν την παράταξη, μετατρέποντας τη μάχη σε πραγματική σφαγή.
Η ηρωική θυσία των φιλελλήνων
Από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της μάχης ήταν η αντίσταση των φιλελλήνων και των ανδρών του τακτικού στρατού.
Ακολουθώντας τη ναπολεόντεια τακτική, σχημάτισαν το περίφημο «τετράγωνο» και πολέμησαν μέχρι την τελευταία τους ανάσα, αρνούμενοι να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους.
Οι περισσότεροι σκοτώθηκαν στο πεδίο της μάχης, ενώ όσοι αιχμαλωτίστηκαν υπέστησαν σκληρά βασανιστήρια και εκτελέστηκαν στην Άρτα.
Συνολικά, περισσότεροι από 400 Έλληνες και φιλέλληνες έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσά τους σημαντικοί αξιωματικοί και αγωνιστές που είχαν αφήσει τις πατρίδες τους για να στηρίξουν τον ελληνικό αγώνα για ανεξαρτησία.
Οι συνέπειες της ήττας
Η ήττα στο Πέτα υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη των επιχειρήσεων στην Ήπειρο.
Η προσπάθεια ενίσχυσης του Σουλίου ουσιαστικά κατέρρευσε, ενώ λίγους μήνες αργότερα οι Σουλιώτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή μετά από συμφωνία με τους Οθωμανούς.
Παράλληλα, οι οθωμανικές δυνάμεις απέκτησαν τη δυνατότητα να κινηθούν προς το Μεσολόγγι, το οποίο σύντομα θα βρισκόταν στο επίκεντρο των πολεμικών εξελίξεων.
Η Μάχη του Πέτα θεωρείται μέχρι σήμερα μία από τις πιο οδυνηρές σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης. Ανέδειξε τα προβλήματα συντονισμού, τα στρατηγικά λάθη και την έλλειψη ενιαίας διοίκησης, αλλά ταυτόχρονα κατέγραψε μια από τις μεγαλύτερες θυσίες των φιλελλήνων, οι οποίοι πολέμησαν και έπεσαν για την ελευθερία της Ελλάδας.
Σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, η 4η Ιουλίου 1822 παραμένει μια ημέρα μνήμης για όλους όσοι έδωσαν τη ζωή τους στη Μάχη του Πέτα, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην ιστορία του Αγώνα της Ανεξαρτησίας.