Μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη ιατρική περίπτωση αναδεικνύει τους κινδύνους που μπορεί να κρύβει η λήψη πληροφοριών υγείας από την τεχνητή νοημοσύνη χωρίς την καθοδήγηση ειδικού. Ένας 60χρονος, στην προσπάθειά του να υιοθετήσει πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες, αντικατέστησε για περίπου τρεις μήνες το κοινό επιτραπέζιο αλάτι με βρωμιούχο νάτριο, με αποτέλεσμα να εμφανίσει σοβαρά συμπτώματα, μεταξύ των οποίων παράνοια και παραισθήσεις, και να χρειαστεί νοσηλεία.
Η περίπτωση παρουσιάστηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Annals of Internal Medicine: Clinical Cases» και αφορά τόσο ένα σπάνιο περιστατικό δηλητηρίασης όσο και το ευρύτερο ζήτημα της αξιοποίησης απαντήσεων από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με την υγεία.
Πως ξεκίνησε η περιπέτεια υγεία που εμπιστεύτηκε το ChatGPT
Ο άνδρας είχε προβληματιστεί για τις πιθανές επιπτώσεις του χλωριούχου νατρίου, δηλαδή του συνηθισμένου αλατιού. Αντί να περιορίσει απλώς την πρόσληψη νατρίου, επιχείρησε μόνος του να αφαιρέσει το χλωριούχο νάτριο από τη διατροφή του. Όπως εξήγησε αργότερα στους γιατρούς, είχε απευθυνθεί στο ChatGPT και κατάλαβε ότι το βρωμιούχο νάτριο μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική επιλογή.
Ακολούθως προμηθεύτηκε βρωμιούχο νάτριο μέσω διαδικτύου και το κατανάλωνε στη θέση του αλατιού επί περίπου τρεις μήνες. Οι γιατροί δεν είχαν πρόσβαση στην αρχική συνομιλία και, συνεπώς, δεν ήταν δυνατό να εξακριβώσουν τι ακριβώς ρώτησε ή ποια ήταν η πλήρης απάντηση. Όταν, πάντως, οι συγγραφείς της δημοσίευσης υπέβαλαν αργότερα παρόμοια ερωτήματα στο ChatGPT 3.5, το βρωμιούχο νάτριο εμφανίστηκε ξανά ως πιθανό υποκατάστατο, χωρίς συγκεκριμένη προειδοποίηση ότι δεν πρέπει να καταναλωθεί.
Η παρατεταμένη πρόσληψη προκάλεσε στον 60χρονο βρωμισμό, δηλαδή τοξικότητα από υπερβολική έκθεση σε βρωμιούχα άλατα. Τέτοιες ενώσεις χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν σε ηρεμιστικά και αντισπασμωδικά φάρμακα, όμως η χρόνια έκθεση μπορεί να επηρεάσει σοβαρά το νευρικό σύστημα. Μεταξύ των πιθανών εκδηλώσεων περιλαμβάνονται κόπωση, διαταραχές συντονισμού, σύγχυση, διέγερση, παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες και ψύχωση.
Το βρωμιούχο νάτριο παρουσιάζει χημικές ομοιότητες με το χλωριούχο νάτριο και μπορεί να παρεμβαίνει σε λειτουργίες στις οποίες φυσιολογικά συμμετέχει το αλάτι, όπως η νευρωνική σηματοδότηση. Παράλληλα, μπορεί να συσσωρευτεί στον οργανισμό έπειτα από επαναλαμβανόμενη έκθεση. Στην περίπτωση του ασθενούς, εκτός από παράνοια και παραισθήσεις, καταγράφηκαν αϋπνία, εξάντληση, έντονη δίψα και δυσκολίες στον συντονισμό των κινήσεων. Οι γιατροί εντόπισαν επίσης αλλοιώσεις στο δέρμα συμβατές με τοξικότητα από βρωμιούχα.
Πως κατάλαβαν οι γιατροί το πρόβλημα
Η ιατρική ομάδα συνέδεσε τα ψυχιατρικά συμπτώματα με τη δηλητηρίαση που προκλήθηκε από την κατανάλωση βρωμιούχου νατρίου για μήνες.
Όταν ο 60χρονος προσήλθε στα επείγοντα, ήταν πεπεισμένος ότι ο γείτονάς του επιχειρούσε να τον δηλητηριάσει. Οι πρώτες αιματολογικές εξετάσεις έδειχναν εξαιρετικά αυξημένες τιμές χλωρίου, χωρίς όμως τα υπόλοιπα ευρήματα να συμφωνούν με μια συνηθισμένη περίπτωση υπερχλωραιμίας.
Οι γιατροί διαπίστωσαν τελικά ότι επρόκειτο για ψευδοϋπερχλωραιμία. Το βρωμιούχο μπορεί να παρεμβαίνει σε συγκεκριμένες εργαστηριακές τεχνικές μέτρησης του χλωρίου, οδηγώντας σε πλασματικά υψηλές τιμές. Εξειδικευμένη εξέταση έδειξε επίπεδα βρωμιούχου περίπου 230 φορές υψηλότερα από τα φυσιολογικά, ενισχύοντας τη διάγνωση του βρωμισμού.
Η νοσηλεία διήρκεσε τρεις εβδομάδες και περιλάμβανε παρακολούθηση και αποκατάσταση των ηλεκτρολυτών. Καθώς η παράνοια και οι παραισθήσεις επιδεινώθηκαν, κρίθηκε απαραίτητη η ακούσια ψυχιατρική νοσηλεία και η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Σταδιακά ο ασθενής παρουσίασε βελτίωση, το αντιψυχωσικό διακόπηκε και, δύο εβδομάδες μετά το εξιτήριο, παρέμενε σε σταθερή κατάσταση.
Η συγκεκριμένη υπόθεση υπενθυμίζει επίσης ότι η σύσταση για περιορισμό του αλατιού δεν σημαίνει πλήρη εξάλειψη του χλωριούχου νατρίου. Πρόκειται για απαραίτητο ηλεκτρολύτη που συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση των υγρών, της αρτηριακής πίεσης και της οξεοβασικής ισορροπίας. Οι συστάσεις αφορούν συνήθως την αποφυγή υπερβολικής πρόσληψης νατρίου. Οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή που αποσκοπεί στην απομάκρυνση ενός απαραίτητου θρεπτικού συστατικού χρειάζεται προηγουμένως συζήτηση με επαγγελματία υγείας και όχι πειραματισμούς με χημικά υποκατάστατα.
Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης όταν παρέχουν πληροφορίες υγείας χωρίς την επιβεβαιώση από γιατρό μπορεί να είναι επικίνδυνα για την ανθρώπινη ζωή. Οι συγγραφείς της μελέτης επισήμαναν ακριβώς αυτόν τον κίνδυνο, υπογραμμίζοντας ότι ένας επαγγελματίας υγείας δύσκολα θα σύστηνε βρωμιούχο νάτριο ως διατροφικό υποκατάστατο του κοινού αλατιού.
Το ουσιαστικό δίδαγμα του περιστατικού έγκειται στο γεγονός ότι μια φαινομενικά απλή απορία γύρω από τη διατροφή εξελίχθηκε σε μια βαριά περιπέτεια υγείας. Η δυνατότητα δύο ουσιών να υποκαθιστούν η μία την άλλη σε ένα χημικό περιβάλλον δεν συνεπάγεται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν με τον ίδιο τρόπο στη διατροφή. Η κατανάλωση μιας χημικής ουσίας ή η δραστική τροποποίηση της πρόσληψης απαραίτητων θρεπτικών συστατικών δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά σε απάντηση τεχνητής νοημοσύνης ή σε αποτέλεσμα διαδικτυακής αναζήτησης.