Όταν σκεφτόμαστε την αφρικανική ήπειρο, ο νους μας αυτόματα ταξιδεύει σε αχανείς ερήμους, απέραντες σαβάνες, τροπικά δάση και υψηλές θερμοκρασίες. Η ιδέα του λευκού τοπίου και των παγετώνων φαντάζει σχεδόν εξωπραγματική. Κι όμως, η πραγματικότητα έρχεται να καταρρίψει τα στερεότυπα. Στην Αφρική όχι μόνο χιονίζει, αλλά σε ορισμένες περιοχές συναντάμε μόνιμους παγετώνες, ακόμα και οργανωμένα χιονοδρομικά κέντρα.
Από τα βουνά του Άτλαντα μέχρι το Λεσότο
Στο βόρειο τμήμα της ηπείρου, κατά μήκος της Μεσογείου -εκεί όπου εκτείνονται το Μαρόκο, η Αλγερία και η Τυνησία- δεσπόζει η επιβλητική οροσειρά του Άτλαντα. Πρόκειται για μια εκτεταμένη οροσειρά της οποίας το ανάγλυφο θυμίζει έντονα τα ελληνικά και ευρωπαϊκά βουνά, προσφέροντας τακτικές χιονοπτώσεις κατά τους χειμερινούς μήνες.
Στο αντίθετο άκρο της ηπείρου, στα νότια, οι χιονοπτώσεις είναι επίσης υπαρκτές. Στη Νότια Αφρική, αλλά κυρίως στο μικρό εσώκλειστο κράτος του Λεσότο, το τοπίο αλλάζει εντελώς πρόσωπο. Το Λεσότο βρίσκεται εξ ολοκλήρου σε μεγάλο υψόμετρο, με αποτέλεσμα οι χιονοπτώσεις να είναι συχνές και να φιλοξενεί μάλιστα ένα από τα ελάχιστα χιονοδρομικά κέντρα της Αφρικής.
Οι «λευκές» κορυφές της ισημερινής ζώνης
Πέρα από τις οροσειρές του βορρά και του νότου, στην Αφρική υπάρχουν μεμονωμένα επιβλητικά όρη και οροσειρές που «αγγίζουν» τον ουρανό:
- Όρος Καμερούν: Ένα από τα πιο επιβλητικά υψώματα της Δυτικής Αφρικής.
- Υψίπεδα της Αιθιοπίας: Μεγάλες ορεινές εκτάσεις με πολύ υψηλές κορυφές.
- Όρος Κιλιμάντζαρο: Η υψηλότερη κορυφή ολόκληρης της ηπείρου, στα σύνορα Τανζανίας και Κένυας, γνωστή για τους παγετώνες της.
- Όρος Κένυα: Η δεύτερη υψηλότερη κορυφή της Αφρικής, που διατηρεί επίσης παγετώνες.
- Οροσειρά Ρουενζόρι: Στα σύνορα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και της Ουγκάντας, μια οροσειρά με μόνιμο πάγο και χιόνι στην καρδιά της τροπικής ζώνης.
Γιατί το υψόμετρο δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας;
Η ύπαρξη ή η απουσία χιονιού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το υψόμετρο ενός βουνού. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η γεωγραφική κλιματική ζώνη, τα επίπεδα υγρασίας και οι τοπικές καιρικές συνθήκες. Για παράδειγμα, στην έρημο Σαχάρα υπάρχουν ορεινές κορυφές που ξεπερνούν τα 3.000 μέτρα υψόμετρο, αλλά λόγω της παντελούς έλλειψης υγρασίας δεν καλύπτονται από χιόνι.
Γιατί η Αφρική δεν έχει τεράστιες οροσειρές όπως η Ασία ή η Ευρώπη;
Πολλοί αναρωτιούνται γιατί μια τόσο αχανής ήπειρος δεν διαθέτει εκτεταμένες και παγκοσμίως διάσημες οροσειρές, όπως τα Ιμαλάια στην Ασία, οι Άνδεις στη Νότια Αμερική, τα Βραχώδη Όρη στη Βόρεια Αμερική ή οι Άλπεις στην Ευρώπη.
Ο βασικός λόγος έγκειται στη γεωλογική ιστορία της ηπείρου. Σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ηπείρους, η Αφρική είναι γεωλογικά εξαιρετικά σταθερή και πολύ παλαιότερη. Η απουσία πρόσφατων μεγάλων τεκτονικών συγκρούσεων εμπόδισε τον σχηματισμό νέων, τεράστιων οροσειρών, διατηρώντας το ανάγλυφό της πιο επίπεδο και σταθερό στο πέρασμα των εκατομμυρίων ετών.