Στα έγκατα του κεντρικού κτιρίου της Τράπεζας της Ελλάδος, στην οδό Πανεπιστημίου, βρίσκεται ένας από τους πλέον προστατευμένους χώρους της χώρας. Στο τέταρτο υπόγειο φυλάσσεται μέρος των αποθεμάτων χρυσού της Ελλάδας, συνολικού βάρους 151 τόνων. Με βάση τα στοιχεία του 2022, η αξία τους ανερχόταν σε 8,315 δισ. ευρώ, έναντι 7,828 δισ. ευρώ έναν χρόνο νωρίτερα.
Το κτίριο της ΤτΕ αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου. Πριν αποκτήσει τη σημερινή της έδρα, η Τράπεζα της Ελλάδος στεγαζόταν στο κτίριο της Κτηματικής Τράπεζας. Το 1929 προκηρύχθηκε αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για τα νέα κεντρικά γραφεία, χωρίς ωστόσο να επιλεγεί κάποια πρόταση. Παρά τις φωνές που τότε ζητούσαν επανένωση με την Εθνική Τράπεζα, το νέο κτίριο ολοκληρώθηκε και εγκαινιάστηκε στις αρχές Απριλίου του 1938.
Το εσωτερικό του θυμίζει περισσότερο μουσείο παρά χρηματοπιστωτικό οργανισμό. Στους χώρους υπάρχουν έργα ζωγραφικής, γλυπτά και έπιπλα αντίκες, ενώ στους επάνω ορόφους βρίσκονται αίθουσες όπου έχουν ληφθεί κρίσιμες αποφάσεις. Εκεί πραγματοποιήθηκαν, μεταξύ άλλων, διαπραγματεύσεις με την τρόικα, συναντήσεις για τη φυγή καταθέσεων, τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών και τα «κόκκινα» δάνεια.
Τι περιλαμβάνει ο ελληνικός χρυσός
Στο θησαυροφυλάκιο φυλάσσονται ράβδοι διεθνών προδιαγραφών, χρυσές λίρες, άλλα νομίσματα, αρχαία νομίσματα και συλλεκτικά κομμάτια. Από τους 151 τόνους, το 47% βρίσκεται στην Ελλάδα, το 29% στις Ηνωμένες Πολιτείες, το 20% στη Βρετανία και το 4% στην Ελβετία.
Στα τέλη του 2022, τα διαθέσιμα της ΤτΕ σε χρυσό διεθνών προδιαγραφών και λίρες Αγγλίας αντιστοιχούσαν σε 3.673,3 χιλιάδες ουγγιές, από 3.666,9 χιλιάδες το 2021. Οι απαιτήσεις σε χρυσό έναντι του Ελληνικού Δημοσίου, που συνδέονται με τη συμμετοχή της Ελλάδας στο ΔΝΤ, ήταν 985,6 χιλιάδες ουγγιές και τις δύο χρονιές. Ο χρυσός μη διεθνών προδιαγραφών και τα χρυσά νομίσματα ανέρχονταν σε 215,4 χιλιάδες ουγγιές, από 211,3 χιλιάδες.
Η συνολική ποσότητα αυξήθηκε κατά 10,5 χιλιάδες ουγγιές, κυρίως λόγω συναλλαγών σε λίρες Αγγλίας και χρυσά νομίσματα. Η αξία αυξήθηκε κατά 487,8 εκατ. ευρώ, κυρίως εξαιτίας της ανατίμησης του μετάλλου. Στις 30 Δεκεμβρίου 2022 η τιμή που χρησιμοποιούσε η ΕΚΤ ήταν 1.706,075 ευρώ ανά ουγγιά, έναντι 1.609,483 ευρώ στο τέλος του 2021.
Η πόρτα των 100 τόνων και ο «θησαυρός» στα θεμέλια
Ο Γιάννης Στουρνάρας έχει αναφέρει ότι, μετά την ανακαίνιση και τον εκσυγχρονισμό του, το Κεντρικό Θησαυροφυλάκιο διαθέτει σύγχρονα συστήματα ταξινόμησης, απογραφής και ασφάλειας. Η πρόσβαση γίνεται μέσω τεράστιας θωρακισμένης πόρτας, περίπου στο μέγεθος επαγγελματικής γκαραζόπορτας, βάρους σχεδόν 100 τόνων, για το άνοιγμα της οποίας απαιτούνται τουλάχιστον δύο άτομα.
Γύρω από τον χώρο έχουν δημιουργηθεί διαχρονικά θρύλοι για τάφρους που μπορούν να γεμίσουν νερό σε περίπτωση συναγερμού. Η ιστορία αυτή δεν είναι εντελώς άσχετη με τις περιγραφές της εποχής των εγκαινίων. Η δημοσιογράφος Σ. Γεράνις έγραφε στην «Ακρόπολις» ότι τα θησαυροφυλάκια περιβάλλονταν από νερό τόσο στη βάση όσο και στα πλάγια, σαν να επέπλεαν μέσα σε δεξαμενή.
Η ιστορία του κτιρίου ξεκίνησε στις 20 Νοεμβρίου 1933, όταν ο τότε διοικητής Εμμανουήλ Τσουδερός τοποθέτησε τον θεμέλιο λίθο στην Πανεπιστημίου, που τότε ήταν ακόμη χωματόδρομος. Για καλοτυχία έθαψε στα θεμέλια ένα αρχαίο αθηναϊκό χρυσό νόμισμα με την κεφαλή της Αθηνάς, σύμβολο της ΤτΕ.
Στην πραγματικότητα, όμως, στο γυάλινο δοχείο που τοποθέτησε βρίσκονταν περισσότερα νομίσματα. Ανάμεσά τους υπήρχε και «φλουρί Κωνσταντινάτο», βυζαντινό νόμισμα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, καθώς και νομίσματα από τη Μακεδονία και την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την Κρήτη με το σύμβολο του Μίνωα, τη Σάμο, την Κόρινθο, τη Χίο, τη Λάρισα και την εποχή του Καποδίστρια.
Το αρχικά τετραώροφο κτίριο εγκαινιάστηκε στις 5 Απριλίου 1938. Όταν ξέσπασε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος το 1940, δημιουργήθηκαν επιπλέον υπόγειες κρύπτες και πολεμικό καταφύγιο. Εκεί μεταφέρθηκαν και διασώθηκαν από τη γερμανική κατοχή θησαυροί του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, ενώ κατά καιρούς εξακολουθούν να φυλάσσονται πολύτιμα έργα τέχνης. Στο παλιό καταφύγιο υπάρχει ακόμη επιγραφή που καλεί όσους βρίσκονται μέσα να αποφεύγουν την ομιλία, ώστε να μην καταναλώνουν άσκοπα το περιορισμένο οξυγόνο.