Από το χαρτζιλίκι που δίνουν οι γονείς στα παιδιά και τα χρήματα που χρειάζεται ένας φοιτητής για τις καθημερινές του ανάγκες, μέχρι το μοίρασμα ενός λογαριασμού μεταξύ φίλων, οι μεταφορές μέσω IRIS έχουν πλέον γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Μαζί με την εξάπλωση της υπηρεσίας, όμως, αυξάνονται και τα ερωτήματα για το πότε μια απλή μεταφορά χρημάτων μπορεί να αποκτήσει φορολογική σημασία και πότε αντιμετωπίζεται ως δωρεά, η οποία πρέπει να δηλωθεί στην Εφορία. Μετά τη σύγχυση που δημιουργήθηκε το τελευταίο διάστημα, η ΑΑΔΕ επιχειρεί να ξεκαθαρίσει το τοπίο, επισημαίνοντας ότι οι συνηθισμένες μεταφορές μικρών ποσών μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων δεν θεωρούνται αυτομάτως φορολογικά ύποπτες. Προϋπόθεση είναι να εξυπηρετούν πραγματικές και καθημερινές ανάγκες και να μην παρουσιάζουν στοιχεία που θα μπορούσαν να θεωρηθούν καταχρηστικά. Έτσι, τα χρήματα που δίνουν γονείς ή παππούδες σε παιδιά και εγγόνια ως χαρτζιλίκι ή για την κάλυψη βασικών εξόδων δεν θεωρούνται χρηματική δωρεά και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται να δηλωθούν στην πλατφόρμα myPROPERTY. Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται έξοδα όπως το ενοίκιο, τα δίδακτρα, οι αγορές από το σούπερ μάρκετ και άλλες συνηθισμένες ανάγκες ενός παιδιού ή φοιτητή.
Πότε μπορεί να υπάρξει φορολογικός έλεγχος
Παρότι οι καθημερινές και εύλογες μεταφορές χρημάτων δεν δημιουργούν από μόνες τους φορολογικό ζήτημα, η ΑΑΔΕ μπορεί να εξετάσει πιο αναλυτικά μια σειρά συναλλαγών όταν διαπιστώνει ένα συγκεκριμένο και επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Για παράδειγμα, η πολύ συχνή αποστολή χρημάτων, ιδιαίτερα όταν αφορά ίδια ή παρόμοια ποσά και μάλιστα υψηλής αξίας, μπορεί να αποτελέσει στοιχείο που θα οδηγήσει σε περαιτέρω έλεγχο. Το βασικό κριτήριο είναι εάν οι κινήσεις ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες ή εάν εμφανίζουν χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να παραπέμπουν σε διαφορετική οικονομική σχέση. Επομένως, το γεγονός ότι μια μεταφορά πραγματοποιείται μέσω IRIS δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρόκειται για φορολογητέα δωρεά. Η φορολογική αντιμετώπιση εξαρτάται από τη φύση, τον σκοπό και τα χαρακτηριστικά της συναλλαγής.
Χρηματικές γονικές παροχές και δωρεές
Διαφορετικά είναι τα δεδομένα όταν μια μεταφορά χρημάτων αποτελεί στην πραγματικότητα γονική παροχή ή δωρεά. Σε αυτές τις περιπτώσεις εφαρμόζονται συγκεκριμένοι φορολογικοί κανόνες και οι λεπτομέρειες της συναλλαγής έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μπορούν να καθορίσουν εάν εφαρμόζεται το αφορολόγητο ή εάν προκύπτει σημαντική φορολογική επιβάρυνση. Για χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές προς συγγενείς της πρώτης κατηγορίας, δηλαδή παιδιά, γονείς, συζύγους και εγγόνια, προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι τα χρήματα να έχουν μετακινηθεί μέσω του τραπεζικού συστήματος και να έχει υποβληθεί η προβλεπόμενη δήλωση. Για το ποσό που ξεπερνά τις 800.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος 10%. Οι σχετικές δηλώσεις πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά μέσω του myPROPERTY και στη συνέχεια η ΑΑΔΕ πραγματοποιεί διασταυρώσεις με τα στοιχεία που διαβιβάζουν οι τράπεζες. Αν η συναλλαγή δεν επιβεβαιωθεί ή ο φορολογούμενος δεν είναι σε θέση να προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά, υπάρχει κίνδυνος να χαθεί το αφορολόγητο και να επιβληθεί φόρος από το πρώτο ευρώ, με συντελεστή 10%, 20% ή 40%, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας.
Οι παγίδες των μετρητών και των διαδοχικών δωρεών
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και όταν οι χρηματικές γονικές παροχές πραγματοποιούνται εκτός τραπεζικού συστήματος, καθώς η χρήση μετρητών μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική φορολογική αντιμετώπιση. Σε μια τέτοια περίπτωση, η χρηματική παροχή φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 10%, χωρίς να εφαρμόζεται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ. Στο φορολογικό «ραντάρ» μπορούν επίσης να βρεθούν διαδοχικές δωρεές, όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι χρησιμοποιούνται ενδιάμεσα πρόσωπα προκειμένου να μεταφερθούν χρήματα σε κάποιον που κανονικά δεν δικαιούται το συγκεκριμένο αφορολόγητο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μεταφορά χρημάτων από παιδί προς γονέα και στη συνέχεια από τον γονέα προς άλλο παιδί. Εάν από τον έλεγχο προκύψει ότι πραγματικός τελικός αποδέκτης ήταν ο αδελφός και ότι οι διαδοχικές μεταφορές έγιναν με σκοπό την αποφυγή της προβλεπόμενης φορολογίας, μπορεί να επιβληθεί φόρος 20% χωρίς αφορολόγητο. Μάλιστα, όταν οι δύο συναλλαγές πραγματοποιούνται σε χρονικό διάστημα μικρότερο των έξι μηνών, αυτό μπορεί να θεωρηθεί ένδειξη που θα οδηγήσει σε φορολογικό έλεγχο.
Κοινοί λογαριασμοί και συγγενείς
Ζητήματα μπορεί να προκύψουν και στην περίπτωση κοινών τραπεζικών λογαριασμών. Όταν χρήματα μεταφέρονται σε λογαριασμό στον οποίο συνδικαιούχος μαζί με το παιδί ή τον δωρεοδόχο είναι ένα τρίτο πρόσωπο, η Εφορία μπορεί να εξετάσει ποιος ήταν τελικά εκείνος που έκανε χρήση των χρημάτων. Εάν από τα στοιχεία προκύψει ότι το ποσό κατέληξε στον τρίτο συνδικαιούχο, τότε μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιήθηκε δωρεά προς το συγκεκριμένο πρόσωπο και να επιβληθεί ο αντίστοιχος φόρος. Διαφορετική είναι επίσης η φορολογική αντιμετώπιση για συγγενείς που δεν ανήκουν στην πρώτη κατηγορία. Για αδέλφια, θείους και άλλους συγγενείς δεύτερης και τρίτης κατηγορίας δεν προβλέπεται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ. Οι χρηματικές δωρεές φορολογούνται από το πρώτο ευρώ, με συντελεστή 20% για τη δεύτερη κατηγορία και 40% για τους συγγενείς και τα λοιπά πρόσωπα που εντάσσονται στην τρίτη κατηγορία.
Τα όρια των συναλλαγών μέσω IRIS
Από τον περασμένο Ιανουάριο έχουν αυξηθεί τα όρια στις συναλλαγές που πραγματοποιούνται μέσω IRIS. Για τους ιδιώτες, το ημερήσιο όριο ανέρχεται πλέον στα 1.000 ευρώ, από 500 ευρώ που ήταν προηγουμένως. Το όριο αυτό αφορά τόσο τις μεταφορές χρημάτων μεταξύ φυσικών προσώπων όσο και τις πληρωμές προς επαγγελματίες, ενώ σε μηνιαία βάση το συνολικό πλαφόν διαμορφώνεται στις 5.000 ευρώ. Έτσι, η χρήση του IRIS για μικρές καθημερινές συναλλαγές μεταξύ συγγενών, φίλων ή για την κάλυψη συνηθισμένων αναγκών δεν σημαίνει από μόνη της ότι δημιουργείται φορολογική υποχρέωση. Ωστόσο, όταν οι κινήσεις αποκτούν μεγαλύτερη συχνότητα, επαναλαμβάνονται με συγκεκριμένο μοτίβο ή αφορούν σημαντικά ποσά, είναι σημαντικό να μπορεί να τεκμηριωθεί ο πραγματικός λόγος για τον οποίο πραγματοποιήθηκαν.